top of page

Cùng nhau hiểu một đứa trẻ: Khi gia đình và giáo viên cùng đồng hành trong những năm đầu đời

18 giờ trước
9 phút đọc

Có một điều rất đặc biệt trong giáo dục mầm non: trước khi một cô giáo gặp một đứa trẻ trong lớp học, đã có một gia đình dành rất nhiều thời gian để hiểu con.


Ba mẹ biết con thường làm gì khi buồn, điều gì khiến con cười, con thích món ăn nào, quen với nhịp sinh hoạt ra sao, điều gì khiến con cảm thấy an toàn và điều gì đôi khi vẫn còn khiến con cần thêm một chút thời gian.

Trong khi đó, giáo viên lại có cơ hội nhìn thấy một đứa trẻ trong một thế giới khác: khi con chơi cùng bạn, thử một điều mới, giải quyết một vấn đề, chờ đến lượt, tự lập trong những sinh hoạt hằng ngày hay phản ứng trước những tình huống mà ở nhà có thể chưa từng xuất hiện.


Mỗi bên đều đang nhìn thấy một phần của đứa trẻ. Và khi hai phần ấy được kết nối, người lớn có thể hiểu con đầy đủ hơn. Đó cũng là lý do tại HEI Schools Saigon Central, những cuộc gặp gỡ giữa gia đình và giáo viên được xem như một phần quan trọng trong hành trình đồng hành cùng trẻ, từ những ngày đầu tiên bước vào trường cho đến khi khép lại một năm học.


Trước khi con bắt đầu: Cô giáo cần biết về “thế giới nhỏ” của con


Một em bé chăm chú khám phá đồ chơi trên sàn lớp học tại HEI Schools Saigon Central

Trước khi năm học bắt đầu, ba mẹ sẽ có một cuộc gặp cùng giáo viên để chia sẻ về con. Không chỉ là những thông tin cơ bản, cuộc trò chuyện đi sâu hơn vào những điều rất đời thường: thói quen sinh hoạt, cách con ăn và ngủ, những kỹ năng con đã hình thành, sở thích, điểm mạnh, những điều con đang làm tốt và cả những lĩnh vực mà ba mẹ mong muốn con được hỗ trợ, phát triển thêm.


Đây là một bước chuẩn bị quan trọng để giáo viên không bắt đầu hành trình với trẻ từ một trang giấy trắng.

Bởi mỗi em bé bước vào lớp đều mang theo một câu chuyện riêng.


Có em đã rất tự lập trong những sinh hoạt cá nhân. Có em vẫn cần người lớn ở bên trong những thời điểm chuyển tiếp. Có em dễ dàng kết bạn, trong khi một em khác cần thêm thời gian để quan sát trước khi tham gia. Có em nói rất nhiều ở nhà nhưng lại khá im lặng trong môi trường mới.


Những thông tin từ gia đình giúp giáo viên có thêm một “chìa khóa” để bước vào thế giới của từng đứa trẻ với sự thấu hiểu thay vì phán đoán. Điều này cũng phù hợp với quan điểm của NAEYC – Hiệp hội Quốc gia về Giáo dục Trẻ nhỏ Hoa Kỳ – rằng gia đình là một nguồn hiểu biết quan trọng về trẻ; giáo viên cần tìm hiểu thông tin từ gia đình trước khi trẻ tham gia chương trình và tiếp tục sử dụng những hiểu biết đó trong việc lập kế hoạch giáo dục, chăm sóc và đánh giá trẻ.


Nói cách khác, ba mẹ biết con theo cách của ba mẹ, cô giáo hiểu con theo cách của cô giáo. Không cách nhìn nào thay thế được cách nhìn còn lại.


Sau những tháng đầu tiên: Khi quan sát trở thành sự thấu hiểu


Khoảng hai tháng đầu tiên ở trường là một khoảng thời gian đặc biệt. Con bắt đầu quen với lớp học, với cô giáo, với những người bạn đầu tiên và với nhịp sinh hoạt mới. Cũng trong khoảng thời gian ấy, giáo viên có cơ hội quan sát con qua rất nhiều tình huống khác nhau, không chỉ trong một hoạt động học tập, mà cả trong vui chơi, giao tiếp, vận động, ăn uống, nghỉ ngơi và những khoảnh khắc chuyển tiếp trong ngày.


Các bạn nhỏ cùng nhau chơi trong lớp học tại HEI Schools Saigon Central

Đến cuộc họp phụ huynh sau hai tháng, những quan sát ấy trở thành một cuộc trò chuyện có chiều sâu hơn.

Cô chia sẻ với ba mẹ những gì mình đã nhìn thấy: con đang có những thế mạnh nào, con hứng thú với điều gì, con đang tiến bộ ở đâu và có những kỹ năng nào cần được tiếp tục hỗ trợ.


Ba mẹ cũng chia sẻ lại những thay đổi mà mình nhận thấy ở nhà. Có thể con bắt đầu tự cất đồ chơi. Có thể con đã biết chờ đến lượt. Có thể con nói thêm được một vài từ mới. Hoặc cũng có thể có một điều nhỏ mà ba mẹ đang lo lắng và muốn cùng cô tìm cách hỗ trợ.


Từ hai chiều quan sát ấy, giáo viên và gia đình cùng xây dựng kế hoạch cá nhân hóa phù hợp với mục tiêu phát triển của trẻ và những mong muốn của ba mẹ. Điều này rất quan trọng trong giáo dục mầm non, bởi trẻ nhỏ không phát triển theo một “đường thẳng” giống nhau. Một đứa trẻ có thể tiến bộ rất nhanh ở ngôn ngữ nhưng cần thêm thời gian với kỹ năng tự phục vụ. Một em bé khác có thể rất mạnh dạn trong vận động nhưng còn e dè khi giao tiếp. Có trẻ cần được khuyến khích để thử, trong khi một trẻ khác cần được trao thêm thời gian để tự mình làm.


Giáo dục cá nhân hóa bắt đầu từ việc nhìn thấy sự khác biệt ấy. Nếu muốn nhìn thấy một đứa trẻ rõ hơn, người lớn cần dành thời gian quan sát, lắng nghe và chia sẻ với nhau.


Một mối quan hệ tốt không chỉ là “thông báo cho nhau”


Trong nhiều năm, sự tham gia của phụ huynh trong giáo dục đôi khi được hiểu đơn giản là ba mẹ nhận thông báo từ nhà trường, tham dự các cuộc họp hoặc hỗ trợ một số hoạt động. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện đại về family engagement, sự gắn kết giữa gia đình và nhà trường, nhấn mạnh nhiều hơn đến mối quan hệ hai chiều và sự hợp tác thực chất.


NAEYC khuyến nghị giáo viên và gia đình duy trì giao tiếp thường xuyên, hai chiều; cùng chia sẻ hiểu biết về trẻ; cùng tham gia vào việc đặt mục tiêu và đưa ra quyết định liên quan đến quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ.


Điều này có ý nghĩa đặc biệt với trẻ mầm non. Bởi một đứa trẻ không sống tách biệt giữa “ở nhà” và “ở trường”. Những gì con học về cách giao tiếp, tự lập, điều chỉnh cảm xúc, giải quyết vấn đề và xây dựng mối quan hệ đều được hình thành qua nhiều môi trường khác nhau.


Khi những người lớn quan trọng trong cuộc sống của con có thể trao đổi và cùng hướng đến những mục tiêu phù hợp, con sẽ có thêm một môi trường phát triển nhất quán và dễ dự đoán hơn. Nghiên cứu cũng cung cấp những bằng chứng đáng chú ý cho quan điểm này. Một phân tích tổng hợp của Ma và cộng sự (2016), dựa trên 46 nghiên cứu với 100 kích thước hiệu ứng độc lập, cho thấy sự tham gia của phụ huynh có mối liên hệ tích cực với kết quả học tập của trẻ trong giai đoạn giáo dục mầm non và tiểu học. Các yếu tố quan trọng bao gồm sự tham gia của gia đình, kết nối giữa gia đình và nhà trường và năng lực của nhà trường trong việc xây dựng quan hệ hợp tác thực chất với phụ huynh.


Bé đội mũ khám phá sân chơi ngoài trời tại HEI Schools Saigon Central

Một phân tích tổng hợp khác của Cosso và cộng sự (2022), tổng hợp 39 nghiên cứu với 307 kích thước hiệu ứng, cũng cho thấy các chương trình thúc đẩy sự tham gia của phụ huynh có tác động tích cực ở mức vừa đối với kết quả tổng thể của trẻ, bao gồm cả những kết quả học tập và phi học tập. Bên cạnh đó, Smith và cộng sự (2022) khi phân tích 23 nghiên cứu về các chương trình thúc đẩy gắn kết gia đình – nhà trường nhận thấy những can thiệp này có tác động tích cực, dù ở mức nhỏ, đối với chất lượng mối quan hệ giữa phụ huynh và giáo viên, đặc biệt là sự giao tiếp giữa hai bên.


Những kết quả này không có nghĩa rằng chỉ cần tổ chức thêm một cuộc họp phụ huynh là trẻ sẽ phát triển tốt hơn. Điều quan trọng nằm ở chất lượng của mối quan hệ và cách hai bên sử dụng những cuộc gặp gỡ đó: có lắng nghe nhau hay không, có chia sẻ thông tin thực chất hay không, có cùng đặt mục tiêu cho trẻ hay không và có tiếp tục đồng hành sau cuộc trò chuyện hay không.


Cuối năm học: Cùng nhìn lại hành trình hiểu một đứa trẻ


Nếu cuộc gặp đầu tiên giúp cô giáo hiểu con trước khi bắt đầu, và cuộc gặp sau hai tháng giúp gia đình – nhà trường cùng xác định hướng đồng hành, thì cuộc họp cuối năm lại mang một ý nghĩa rất khác. Đó là lúc mọi người cùng nhìn lại.


Một năm trước, con có thể còn rụt rè khi bước vào lớp. Con có thể chưa biết tự cất đồ dùng, chưa quen chờ đến lượt hoặc chưa đủ tự tin để nói lên điều mình muốn. Rồi từng ngày, những thay đổi nhỏ xuất hiện.

Hôm nay con tự mình mang giày. Ngày mai con biết giúp một người bạn. Một ngày khác, con đứng trước cả lớp và kể một câu chuyện mà mình yêu thích.


Không phải tất cả những tiến bộ ấy đều có thể được đo bằng một con số. Có những trưởng thành nằm trong cách con biết chờ đợi. Trong một lần con tự lau nước mắt. Trong cách con nhìn thấy một người bạn đang buồn và bước đến gần. Hay trong khoảnh khắc con dám thử lại một điều mà lần trước mình chưa làm được.

Cuộc gặp cuối năm là dịp để giáo viên và ba mẹ cùng nhìn lại những thay đổi ấy, cùng chia sẻ điều gì đã hiệu quả, điều gì còn cần tiếp tục và những bước phát triển tiếp theo mà con có thể hướng đến. Đó không chỉ là một bản tổng kết, mà là cách người lớn cùng nhau nhận ra: em bé của ngày hôm nay đã khác rất nhiều so với ngày đầu tiên.


Ba cuộc gặp, một hành trình đồng hành


Các bé vui vẻ giơ tay trong giờ sinh hoạt chung tại HEI Schools Saigon Central

Tại HEI Schools Saigon Central, ba cuộc gặp gỡ trong năm học tạo nên ba điểm chạm khác nhau trong hành trình giáo dục trẻ.


Trước khi con bắt đầu: Ba mẹ kể cho cô nghe về con, để cô hiểu và chuẩn bị tốt hơn cho những ngày đầu.


Sau hai tháng: Cô kể cho ba mẹ nghe những gì mình đã quan sát, để hai bên cùng hiểu con đang ở đâu và cùng xây dựng kế hoạch phù hợp.


Cuối năm học: Gia đình và giáo viên cùng nhìn lại, để ghi nhận những bước tiến đã qua và tiếp tục chuẩn bị cho chặng đường phía trước.


Ba cuộc gặp không phải là ba dấu mốc tách biệt. Chúng tạo thành một vòng tròn của: lắng nghe, quan sát, chia sẻ, điều chỉnh, đồng hành. Bởi giáo dục một em bé không phải là việc một người lớn cố gắng làm thật nhiều cho con. Đó là khi những người yêu thương và có trách nhiệm với con có thể ngồi lại với nhau, mang theo những điều mình biết về con, lắng nghe những điều mình chưa biết và cùng tìm ra cách tốt hơn để hỗ trợ con lớn lên.


Và có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất của sự kết nối giữa gia đình và nhà trường. Không phải để ba mẹ và cô giáo luôn có cùng một góc nhìn. Mà để, sau mỗi cuộc trò chuyện, cả hai có thể nhìn về cùng một hướng: hướng về một em bé đang từng ngày lớn lên, khám phá thế giới và trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Tài liệu tham khảo

  1. Cosso, J., von Suchodoletz, A., & Yoshikawa, H. (2022). Effects of parental involvement programs on young children's academic and social-emotional outcomes: A meta-analysis. Journal of Family Psychology, 36(8), 1329–1339. https://doi.org/10.1037/fam0000992

  2. Ma, X., Shen, J., Krenn, H. Y., Hu, S., & Yuan, J. (2016). A meta-analysis of the relationship between learning outcomes and parental involvement during early childhood education and early elementary education. Educational Psychology Review, 28(4), 771–801. https://doi.org/10.1007/s10648-015-9351-1

  3. National Association for the Education of Young Children. (n.d.). Developmentally appropriate practice: Engaging in reciprocal partnerships with families and fostering community connections. NAEYC.

  4. National Association for the Education of Young Children. (n.d.). Principles of child development and learning and implications that inform practice. NAEYC.

  5. National Association for the Education of Young Children. (n.d.). Principles of effective family engagement. NAEYC.

  6. Powell, D. R., Son, S.-H., File, N., & San Juan, R. S. (2010). Parent-school relationships and children's academic and social outcomes in public school pre-kindergarten. Journal of School Psychology, 48(4), 269–292. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2010.03.002

  7. Sheridan, S. M., Knoche, L. L., Kupzyk, K. A., Edwards, C. P., & Marvin, C. A. (2011). A randomized trial examining the effects of parent engagement on early language and literacy: The Getting Ready intervention. Early Education and Development, 22(3), 409–432. https://doi.org/10.1080/10409289.2011.560439

  8. Smith, T. E., Holmes, S. R., Romero, M. E., & Sheridan, S. M. (2022). Evaluating the effects of family-school engagement interventions on parent-teacher relationships: A meta-analysis. School Mental Health, 14, 278–293. https://doi.org/10.1007/s12310-022-09510-9


bottom of page