Trong làn sóng giáo dục hiện đại, "Tự lập" đã trở thành một từ khóa vàng. Tuy nhiên, đằng sau mong muốn giúp con trở nên vững vàng, nhiều gia đình đang vô tình đẩy trẻ vào trạng thái "Tự xoay sở" (Pseudo-independence). Đây là một hình thái tự lập giả tạo, tạo ra những lỗ hổng nghiêm trọng trong việc hình thành nhân cách và khả năng điều chỉnh hành vi của trẻ.

Trong suốt hơn 45 năm làm công tác quản lý giáo dục và nghiên cứu tâm lý trẻ em trải dài từ Phần Lan, Mỹ, Úc cho đến Việt Nam, tôi đã có cơ hội được quan sát hàng chục nghìn em bé lớn lên qua nhiều thế hệ. Gần đây, trong những buổi chiều tản bộ tại các khu vui chơi hay khi quan sát các lớp học, tôi thường bắt gặp hình ảnh những em bé đang tự xoay tròn một mình trong góc phòng, tránh né giao tiếp mắt, hoặc đôi khi bùng nổ cảm xúc một cách mãnh liệt.

Nghệ thuật cốt lõi của giáo dục Bắc Âu không nằm ở những giáo án cầu kỳ, mà ở lòng tin tuyệt đối vào nhịp điệu sinh học của mỗi đứa trẻ. Sự kiên nhẫn để trẻ được lớn lên đúng với tốc độ của mình không đơn thuần là sự chờ đợi, mà là một sự tôn trọng sâu sắc dành cho bản sắc cá nhân

Trong hơn 40 năm cống hiến cho sự nghiệp "trồng người", từ những cánh rừng phương Bắc ở Helsinki (Phần Lan), những lớp học đầy nắng tại Melbourne (Úc) cho đến nhịp sống sôi động tại Sài Gòn, tôi đã có cơ hội lắng nghe hàng nghìn nỗi trăn trở của các bậc cha mẹ. Và câu hỏi "Trường có cho con học thử (Demo Class) không?" luôn nằm trong danh sách những câu hỏi đầu tiên.

Việc vội vàng kết luận rằng những đứa trẻ "nepo baby" có một cuộc sống dễ dàng toàn diện là một góc nhìn thiếu thấu đáo. Lớn lên trong cái bóng quá lớn của gia đình tạo ra một dạng áp lực tâm lý đặc thù

Trong giáo dục mầm non hiện đại, ngày càng có sự đồng thuận rằng sự phát triển tối ưu của trẻ không đến từ so sánh hay cạnh tranh, mà từ việc trẻ được khuyến khích tiến bộ từng ngày so với chính bản thân mình. Đây là nên tảng cho sự phát triển bền vững và hành trình học tập suốt đời.

Trong những năm gần đây, sự hiện diện của các thiết bị công nghệ như điện thoại thông minh, máy tính bảng và tivi đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống gia đình. Ngay từ lứa tuổi mầm non, nhiều trẻ đã có khả năng sử dụng thiết bị số một cách thành thạo.

Không chỉ dừng lại ở các con số thống kê của tạp chí Science, khi nhìn rộng ra bình diện quốc tế, các bằng chứng khoa học từ những nền giáo dục tiên tiến nhất cũng đang ủng hộ mạnh mẽ triết lý "nở rộ muộn" và khám phá đa chiều.

Trong các hoạt động vui chơi của trẻ, việc mong muốn trở thành “người chiến thắng” là hiện tượng phổ biến. Trẻ thường tỏ ra phấn khích khi giành chiến thắng và thất vọng rõ rệt khi thua cuộc. Dưới góc nhìn tâm lý học phát triển, đây không phải là biểu hiện của tính hiếu thắng đơn thuần, mà phản ánh những cơ chế sinh học, nhận thức và xã hội quan trọng đang định hình nhân cách và động lực học tập của trẻ.

Câu trả lời nằm ở một sự thật khoa học mà Giáo sư Steven Pinker (Đại học Harvard) đã dũng cảm bảo vệ: Trẻ em sinh ra không phải là một tờ giấy trắng được đề cập trong cuốn The Blank Slate, xuất bản năm 2002.