Từ Cội Nguồn Đến Trí Tưởng Tượng: Vì sao trí tưởng tượng của trẻ luôn bắt đầu từ những điều thật gần
Có một câu hỏi mà người lớn hiếm khi dừng lại để hỏi: trí tưởng tượng của một đứa trẻ thật ra đến từ đâu?
Chúng ta quen nghĩ rằng sáng tạo là điều gì đó bay bổng, tự nhiên bật ra, càng ít khuôn khổ càng tốt. Nhưng nếu quan sát kỹ một em bé đang chơi: biến chiếc lá thành con thuyền, chiếc khăn thành áo choàng, chiếc khuôn bánh thành vầng trăng, ta sẽ nhận ra điều ngược lại: trí tưởng tượng không nảy ra từ hư không. Nó được dệt nên từ những gì trẻ đã thật sự chạm vào và sống cùng.
Đó cũng chính là tinh thần của chủ đề năm học 2026–2027 tại HEI Schools: "Từ Cội Nguồn Đến Trí Tưởng Tượng".
Khi cội nguồn trở thành chất liệu của sáng tạo
Tại HEI Schools, "cội nguồn" không phải là quá khứ để hoài niệm, mà là chất liệu sống để trẻ sáng tạo. Đó là gia đình, là nếp quen thường ngày, là những giá trị lặng lẽ được trao lại qua nhiều thế hệ. Nhà trường tin rằng một đứa trẻ chỉ có thể tưởng tượng phong phú khi em có đủ những trải nghiệm thật để tưởng tượng bằng.
Niềm tin này không chỉ đến từ trực giác sư phạm. Nhà tâm lý học Lev Vygotsky, một trong những người đặt nền móng cho tâm lý học phát triển, từng chỉ ra rằng trí tưởng tượng của trẻ được xây nên từ chính vốn trải nghiệm thực tế của em: trẻ càng được sống, được chạm, được trải qua nhiều điều có ý nghĩa, thì "kho nguyên liệu" cho tưởng tượng của em càng dồi dào. Nói cách khác, cội nguồn không kìm hãm đôi cánh, cội nguồn chính là nơi đôi cánh ấy bắt đầu. Hãy hình dung: một đứa trẻ chưa từng thấy biển sẽ rất khó tưởng tượng ra con tàu vượt sóng. Nhưng em bé từng nghịch nước, từng thấy thuyền giấy trôi, từng được nghe kể chuyện thì đã có sẵn những mảnh ghép để sáng tạo.
Trò chơi: chiếc cầu giữa điều có thật và điều tưởng tượng
Điều này thể hiện rõ nhất trong hoạt động tự nhiên nhất của tuổi thơ: trò chơi. Khi một em bé cầm khuôn bánh và tưởng tượng đó là vầng trăng, em đang làm một việc tinh vi hơn ta nghĩ: lấy một vật thật, quen thuộc, rồi trao cho nó một ý nghĩa mới. Đó chính là tưởng tượng đang vận hành. Và để làm được điều đó, trước hết em cần được chạm vào chiếc khuôn thật. Học qua chơi (play-based learning), nền tảng của mô hình giáo dục Phần Lan mà HEI Schools Saigon Central theo đuổi, không phải là để trẻ "chơi cho vui", mà là cách trẻ biến thế giới thật thành thế giới trong trí tưởng tượng của mình.
Cảm giác thuộc về, khởi nguồn của lòng tò mò
Nhưng chất liệu thôi chưa đủ. Một đứa trẻ chỉ dám tưởng tượng, dám thử, dám sai khi em cảm thấy an toàn. Các nghiên cứu về sự gắn bó ở trẻ nhỏ cho thấy khi một em bé có một "điểm tựa an toàn", được yêu thương, được thuộc về, em sẽ mạnh dạn khám phá thế giới xung quanh hơn rất nhiều. Điều này dễ thấy ở bất kỳ công viên nào: một em bé thường nép vào ba mẹ một lúc, đưa mắt quan sát, rồi mới yên tâm chạy ra chơi cùng các bạn. Chính cái "quay lại nhìn ba mẹ" ấy là điểm tựa giúp em đủ can đảm để bước ra khám phá. Cảm giác được thuộc về (belonging) không đối lập với sự sáng tạo; nó chính là mảnh đất để lòng tò mò lớn lên. Đây cũng là lý do vì sao những nghi thức thân quen, như một mùa Trung Thu, lại quan trọng đến vậy: chúng cho trẻ một nơi để bám rễ, và từ chỗ bám rễ ấy, trẻ đủ vững vàng để vươn ra.
Bởi những nghi thức như Tết Trung Thu chưa bao giờ chỉ là trang trí. Đó là cách mỗi thế hệ lặng lẽ trao lại ý nghĩa và bản sắc cho thế hệ sau. Khi một đứa trẻ tự tay nặn một chiếc bánh Phục Linh, hay làm một chiếc lồng đèn từ giấy dó, em không chỉ hoàn thành một sản phẩm thủ công, em đang kết nối với điều mà gia đình và cộng đồng của em đã gìn giữ qua rất nhiều mùa trăng. Trải nghiệm ấy vừa cho trí tưởng tượng của em thêm chất liệu, vừa cho em một cảm nhận về chính mình là ai.
Khi một mùa trăng được sống, chứ không chỉ được diễn
Chính vì thế, tại HEI Schools, Trung Thu không phải là một sân khấu để các con biểu diễn cho người lớn xem. Đó là một buổi chiều để chính các con được sống trong mùa trăng: được chạm, được chơi, được ngạc nhiên, và được là nhân vật chính trong câu chuyện của riêng mình. Các con tự thắp sáng những chiếc lồng đèn nhỏ, khám phá giấy dó, tự tay làm bánh, kết bạn với các bạn nhỏ ở một ngôi trường HEI tận Indonesia, rồi cầm đèn đi tìm những điều kỳ diệu ở chính khoảnh sân quen thuộc, nơi ban ngày rất đỗi bình thường, mà khi màn đêm buông xuống bỗng trở nên lạ lẫm và đầy mời gọi.
Với cách tiếp cận ấy, mỗi trải nghiệm bằng đôi tay và tất cả giác quan sẽ trở thành một hạt giống, một chất liệu thật mà trí tưởng tượng của trẻ sẽ còn quay lại nhiều lần về sau. Đó cũng là lý do HEI Schools chọn xây dựng ngày học quanh những vật liệu thật, sự vận động và các mối quan hệ, thay vì màn hình: trẻ nhỏ học và tưởng tượng tốt nhất khi được sống thật với thế giới quanh mình.
Cội nguồn ở nhà, và cả một bầu trời
Điều đẹp đẽ là cha mẹ nào cũng có thể nuôi dưỡng trí tưởng tượng ấy cho con, ngay tại nhà, không cần đến những món đồ chơi cầu kỳ. Một mùa lễ được cùng nhau chuẩn bị, một câu chuyện kể trước giờ ngủ, một khoảnh khắc để con được chạm, được làm, được tự hỏi "vì sao" - tất cả đều là cội nguồn. Chẳng hạn, để con cùng vo gạo nấu cơm, cùng gấp quần áo, hay chỉ đơn giản là ngồi kể cho con nghe hồi nhỏ ba mẹ đón Trung Thu ra sao, những việc rất đỗi bình thường ấy lại là kho chất liệu quý cho trí tưởng tượng của con. Bởi cội nguồn và trí tưởng tượng chưa bao giờ là hai điều đối nghịch. Cội nguồn chính là nơi trí tưởng tượng bắt đầu.
Và đó là điều HEI Schools mong mỗi đứa trẻ mang về sau mỗi mùa trăng: không chỉ một chiếc đèn, mà cả một khoảng trời để trí tưởng tượng được bay thật xa.
Bình luận